Geplaatst op

BMI niet als uitkomstmaat

Gepubliceerd: oktober 2019 
Leestijd: 8 minuten
Door: Celeste van Rinsum

Nieuwe serie artikelen

Dit is het eerste artikel dat ik in samenwerking met de BLCN zal schrijven. In deze serie van artikelen komen actuele onderwerpen rondom leefstijlcoaching aan bod. Wetenschappelijke inzichten zullen vertaald naar een begrijpelijke taal. Wetenschappelijke kennis moet immers niet in de ivoren toren van onderzoekers blijven.

Als gezondheidsbevorderaar ben ik (Celeste van Rinsum) op het Coaching op Leefstijl (CooL) onderzoek gepromoveerd. CooL is een gecombineerde leefstijlinterventie, dat sinds dit jaar vanuit de basiszorgverzekering vergoed wordt en uitgevoerd wordt door leefstijlcoaches. Het is mijn passie om artikelen te schrijven, die breed toegankelijk zijn. Mijn interesse gaat uit naar thema?s zoals leefstijl en de landelijke ontwikkelingen rondom dit thema.

BMI niet als uitkomstmaat
Wanneer wordt BMI als uitkomstmaat gebruikt?
Met de body mass index (BMI) bereken je de verhouding tussen lengte en gewicht. Heb je een BMI van 25 of hoger? Dan heb je overgewicht. Wanneer je BMI 30 of hoger is, dan is er sprake van obesitas. In de meeste onderzoeken naar leefstijlinterventies wordt BMI als uitkomstmaat gebruikt. Deze interventies worden vaak opgezet om de stijging van overgewicht tegen te gaan. Het is handig om naar het BMI-verschil te kijken om te bepalen of de interventie succesvol is en minder mensen overgewicht hebben.

Programma?s vergelijken
Hoe weet je of een programma succesvol was?
Zorgverzekeraars, gemeenten, onderzoekers en andere partijen zijn in het BMI-verschil ge?nteresseerd, zodat ze gemakkelijk de interventie met andere programma?s kunnen vergelijken. Ook is BMI een goede indicator voor een verbetering van de gezondheid [1]. Soms wordt de uitkomstmaat BMI zelfs afgezet tegen de kosten en baten, die het programma met zich mee brengen (ook wel een kosteneffectiviteit-studie genoemd). E?n van de kerndoelen van de overheid is doelmatigheid in de zorg, hierbij wordt gekeken naar de goedkoopste zorg met de meest positieve resultaten.

Nadelen van BMI
Wat zijn tekortkomingen van de BMI-maat?
Een nadeel van BMI is dat het geen informatie geeft over de lichaamssamenstelling van een persoon. Zo kunnen getrainde bodybuilders ook een hoge BMI hebben, omdat ze relatief zwaar zijn voor hun lengte door de hoeveelheid spiermassa. Daarnaast hebben vrouwen over het algemeen een hoger vetpercentage dan mannen. En bij ouderen verandert de lichaamssamenstelling, doordat ze kleiner worden en spiermassa afbreken. Voor al deze groepen wordt BMI op dezelfde manier berekend. Wel zijn er speciale afkapwaardes voor overgewicht en obesitas bij kinderen.

Gedragsverandering
Wat zijn doelen bij leefstijlcoaching?
Wanneer iemand door een leefstijlcoach begeleid wordt, geeft een afname in BMI geen compleet beeld. Een leefstijlcoach helpt mensen met obesitas om hun leefstijl in de gezonde richting te veranderen en te behouden. Het draait hierbij niet primair om het afvallen. Vaak zijn de doelen van deelnemers om zich fitter te voelen, meer energie te krijgen of weer met de (klein)kinderen te kunnen spelen. Kleine doelen worden gesteld om leefstijl langzaam te veranderen, om de kans op terugval kleiner te maken.

Op proces focussen
Hoe kan je gezond afvallen?
Onderzoek laat zien dat mensen gezonder leven en meer afvallen als ze op het gedrag en dus op het proces focussen, dan als ze op de uitkomst en het gewicht focussen [2-3]. Mensen willen namelijk snel al succesboeken en als ze in hun gewicht nog weinig verschil zien, kan dit hun motivatie negatief be?nvloeden [3]. Daarnaast kunnen de interacties tussen leefstijlcoaches en hun coachees gekleurd worden als leefstijlcoaches zelf ook op de gewichtsafname gefocust zijn, wat weer een invloed op de motivatie van de coachees kan hebben [3].

Zachte uitkomstmaten
Wat zijn betere uitkomstmaten dan BMI?
BMI kan gezien worden als een ?harde? uitkomstmaat: iemand heeft overgewicht of niet. Aangezien het bij leefstijlcoaching niet draait om veel af te vallen, is het BMI-verschil geen passende uitkomstmaat. Bij leefstijlinterventies wil je weten of iemand bewuster is geworden van zijn of haar (on-)gezonde leefstijl en of die persoon zijn motivatie en gedrag heeft aangepast. Om dit te meten zijn ?zachte? uitkomstmaten nodig: gedragsmaten zijn hier een voorbeeld van (bijvoorbeeld het eet-, beweeg- en slaapgedrag). Ook kan je kijken naar verandering in kwaliteit van leven en gezondheidswinst. De kans is groter dat deze ?zachte? maten eerder afnemen dan de ?harde? BMI-uitkomstmaat, aangezien je eerst je gedrag moet aanpassen voordat je BMI mee kan veranderen. Gedragsverandering heeft veel tijd nodig, daarom kan je een BMI-afname pas op een langere termijn zien.

Wat is een goed resultaat?
In de Zorgstandaard Obesitas wordt gesteld dat bij een gewichtsafname van 5% binnen ??n jaar een interventie succesvol genoemd kan worden [1]. Waarom is hier zo?n harde cutoff point voor? Zou het niet beter zijn om meer naar ?zachte? uitkomstmaten te kijken? Als mensen zich beter en gezonder voelen, dan zullen ze gemotiveerder zijn om het gezonde gedrag vol te houden. Dit kan op de langere termijn leiden tot lagere gezondheidsrisico?s en lagere zorgkosten.

Auteur: Dr. Celeste van Rinsum
Initiatief namens BLCN: adviseur Zorgbeleid Anne-Marie Janssens

Referenties

  1. Partnerschap Overgewicht Nederland. Zorgstandaard Obesitas. Amsterdam: Partnerschap Overgewicht Nederland; 2010.
  2. Freund AM, Hennecke M. Changing eating behaviour vs. losing weight: The role of goal focus for weight loss in overweight women. Psychology & Health. 2012; 27 (sup2): 25-42.
  3. Teixeira PJ, Silva MN, Mata J, Palmeira AL, Markland D. Motivation, selfdetermination, and long-term weight control. International Journal of Behavioral Nutrition and Physical Activity. 2012; 9 (1): 22
Geplaatst op

Persbericht: Leefstijlcoaches maken statement richting zorgverzekeraars

Sinds 1 januari maakt de Gecombineerde Leefstijlinterventie (GLI) deel uit van het basispakket van de zorgverzekering. Dit leefstijlcoachingsprogramma van 2 jaar begeleidt mensen met obesitas naar gezonde gewoontes. De contractering van zorgverzekeraars met leefstijlcoaches verloopt echter nog niet overal soepel en sommige zorgverzekeraars bieden een te lage vergoeding. Daardoor staan gemotiveerde deelnemers al een paar weken in de wacht. De Beroepsvereniging Leefstijlcoaches Nederland adviseert vandaag zijn leden om waar mogelijk te starten en binnen het programma expliciet de zorgverzekeraars te bedanken die w?l een kostendekkende vergoeding bieden.

Veel bij de BLCN geregistreerde leefstijlcoaches willen graag starten met het CooL programma (een erkende GLI) en hebben een groeiende lijst belangstellenden voor deelname. Door het uitblijven van contracten met Zilveren Kruis en niet kostendekkende vergoedingen die in de contracten van CZ en VGZ worden aangeboden, is er echter een wachttijd van onbepaalde duur ontstaan voor alle deelnemers. De drie grootste zorgverzekeraars zijn immers doorslaggevend voor het kostendekkend krijgen van de programma?s.

Leefstijlcoaches focussen zich altijd op wat er w?l kan, vandaar dat de BLCN er voorstander is om op zoveel mogelijk plaatsen van start te gaan met de GLI. In dit eerste jaar nemen de leefstijlcoaches daarmee in het belang van de deelnemers en van de zorgverzekeraars die het programma volledig vergoeden, het risico om onder de kostprijs te werken. Ze maken dat ook expliciet door, zo lang als de kortingen en moeizame contractering voortduren, in elke derde en zesde bijeenkomst van het jaarprogramma te starten met de volgende mededeling: ?Deze bijeenkomst wordt je aangeboden door de zorgverzekeraars Zorg & Zekerheid, Menzis, ONVZ, A.S.R. en ENO. De drie grootste zorgverzekeraars bieden geen kostendekkende vergoeding voor dit programma. Dankzij de genoemde verzekeraars en onze eigen investeringen kunnen we het toch aanbieden.?

In Nederland hebben zorgverzekeraars de ruimte om te beslissen met wie ze een contract aangaan voor het verlenen van zorg en tegen welke tarieven dat gebeurt. Is er geen contract tussen zorgverzekeraar en zorguitvoerder, dan ontstaat ?ongecontracteerde zorg?. Die kan alleen volledig worden gedeclareerd als de verzekerde een restitutiepolis heeft en zelf zijn facturen indient. De meeste Nederlanders hebben echter een naturapolis, waarbij de zorgverlener rechtstreeks factureert aan de zorgverzekeraar tegen het gecontracteerde bedrag. Kiest de verzekerde voor een ongecontracteerde aanbieder, dan krijgt hij niet het gehele bedrag vergoed (meestal 65-75%). De GLI is bewust buiten het eigen risico gehouden om te zorgen dat ook mensen met een laag inkomen kunnen deelnemen. Dat een groot deel van de verzekerden 25-35% zelf zou moeten betalen vanwege het uitblijven van re?le contracteringsafspraken, is daarmee in tegenstrijd.

Geplaatst op

Accreditatie leefstijlcoaches in 2019

Begin 2019 wordt het register van leefstijlcoaches op hbo-niveau ondergebracht bij Kabiz. Leden van de BLCN kunnen zich dan voor periodes van 5 jaar laten registreren bij een professioneel beheerd beroepsregister. Ook het behalen van permanente educatiepunten (PE-punten) is daarbij geborgd.
Voorwaarden voor opname in het register van leefstijlcoaches op hbo-niveau blijven ongewijzigd.

De individuele accreditatie van leefstijlcoaches op hbo-niveau wordt in februari 2019 overgenomen door TCI, een ervaren toetsingsbureau. Dit geeft kandidaten flexibeler mogelijkheden om examen te doen. Ook ontlast de BLCN omdat de onafhankelijke accreditatiecommissie niet meer hoeft te worden aangehouden. De inhoudelijke opzet van de toetsing blijft ongewijzigd.

Geplaatst op

Gecombineerde Leefstijlinterventie komt in het basispakket

Het ministerie van VWS heeft aangekondigd dat de Gecombineerde Leefstijlinterventie in het basispakket van de zorgverzekering wordt opgenomen. Daarop heeft de Nederlandse Zorgautoriteit de beleidsregels vastgesteld waar al geruime tijd aan gewerkt is met een groot aantal partijen, waaronder de BLCN. Hieronder vind je de verschillende beleidsdocumenten over de uitvoering van de GLI.

Het programma CooL (COaching Op Leefstijl) wordt zeer waarschijnlijk in het register van het Loket Gezond Leven van het RIVM opgenomen als bewezen effectieve GLI. Alleen programma’s die aan die criteria voldoen, kunnen gedeclareerd worden bij zorgverzekeraars. Het CooL programma kan worden uitgevoerd door leefstijlcoaches die aangesloten zijn bij de BLCN en door di?tisten, fysiotherapeuten en oefentherapeuten die een formele aantekening ‘leefstijlcoaching’ hebben behaald via hun eigen beroepsvereniging. Ook de Beweegkuur en Slimmer worden door het RIVM beoordeeld op de criteria voor de GLI. Deze twee programma’s worden waarschijnlijk niet uitgevoerd door leefstijlcoaches, maar door een combinatie van een di?tist en een fysio- of oefentherapeut.

De BLCN informeert leden die per 1 januari 2019 dit programma willen aanbieden met vergoeding binnen het basispakket van de zorgverzekering, hoe zij zich hierop kunnen voorbereiden. In de tussentijd wordt hard doorgewerkt aan de ‘technische’ randvoorwaarden voor het uitvoeren van een GLI binnen de zorgverzekering. Naast de BLCN speelt ook het Expertisecentrum Leefstijlinterventies hierin een belangrijke rol, aangezien zij het CooL programma zullen beheren en daarmee zullen zorgen voor resultaatmeting en inhoudelijke doorontwikkeling de komende jaren. Leefstijlcoaches die het CooL programma willen gaan aanbieden, volgen een startinstructie en verbinden zich aan de kwaliteitsborging.

Beleidsdocumenten over de GLI vanuit de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa):

Beleidsregel gecombineerde leefstijlinterventie – https://puc.overheid.nl/nza/doc/PUC_236692_22/1/

Regeling gecombineerde leefstijlinterventie: https://puc.overheid.nl/nza/doc/PUC_236292_22/1/

Prestatie- en tariefbeschikking gecombineerde leefstijlinterventie 2019: https://puc.overheid.nl/nza/doc/PUC_236300_22/1/

Nieuwsbericht van de NZa over GLI: https://www.nza.nl/actueel/nieuws/2018/06/01/nza-maakt-vergoeding-preventie-mogelijk